Zrób to sam cz. 3: Tuning kół

Najczęstsze uszkodzenia kół, w postaci pokrzywionych obręczy i zerwanych szprych, można usunąć w prosty sposób. Przedstawiamy najważniejsze metody napraw oraz patenty na bezproblemową i czystą przeróbkę kół na system bezdętkowy.



Ukoronowanie

 

Umiejętność własnoręcznego zaplatania kół uchodzi za ukoronowanie mechanicznych umiejętności przy serwisowaniu roweru górskiego. Ale osoby dysponujące „wiedzą tajemną” i budujące koła nie mają dziś łatwo. W nowych, wysokiej jakości rowerach MTB znajdują się bowiem koła systemowe, zaplatane głównie maszynowo. Pomysłowi inżynierowie już dawno temu tak udoskonalili roboty, że zaplatają one koła nie tylko szybciej, ale z większą powtarzalnością niż dotychczasowi królowie tej dyscypliny. Z ekonomicznego punktu widzenia samodzielna i skomplikowana sztuka łączenia ze sobą piast, szprych, nypli i obręczy stała się zatem nieopłacalna. Dzięki scenie customowej rękodzieło odżywa wprawdzie w wielu garażowych warsztatach, ale straciło już na swoim pierwotnym znaczeniu (nad czym zresztą ubolewamy).

 

KOMENTARZ - Grzegorz Radziwonowski, redaktor naczelny BIKE

 

Serie wykładów, liczne publikacje, a nawet szereg badań poświęcono próbie znalezienia odpowiedzi na pytanie, czy samodzielne majsterkowanie może człowieka uszczęśliwić? Okazuje się, że odpowiedź jest wciąż twierdząca. Każdy, kto potrafi naprawić i wyregulować swój rower, nie tylko oszczędza pieniądze, ale przede wszystkim utrwala wiarę we własne możliwości. I jeśli wierzyć autorom badań, konsekwencją wiary w siebie jest produkcja hormonu szczęścia. W cyklu poradników przyszedł czas na trzecią część serii – solidną porcję wiedzy na temat kół! Swego czasu umiejętność budowy kół była wyznacznikiem mistrzostwa w zawodzie mechanika rowerowego. Dziś tę samą pracę często wykonują już wyspecjalizowane roboty.

 

Zrób to sam - naprawa kół

 

Centrowanie – wiedza bardzo użyteczna

 

W przeciwieństwie do manualnej budowy koła centrowanie nigdy nie traci jednak na znaczeniu. Koła systemowe produkowane maszynowo są wprawdzie ekstremalnie trwałe, ale współczesne rowery górskie umożliwiają równie ekstremalną jazdę.  Skoki, lądowania bokiem, ślizgi w zakrętach czy paskudne rockgardeny – wszystko to bezlitośnie weryfikuje działanie każdego rowerowego podzespołu, a równie bezkompromisowa jazda często kończy się pokrzywieniem obręczy. Na szczęście centrowanie kół jest o wiele łatwiejsze niż budowa nowych. Z odpowiednią wiedzą i umiejętnościami manualnymi można szybko i sprawnie poradzić sobie ze skutkami łomotu, jaki dostają obręcze naszego roweru.

 

Bezdętkowo

 

Umiejętność bezdętkowego montażu opon nie cieszy się może takim samym szacunkiem i uznaniem, jak zaplatanie czy choćby centrowanie koła, ale w codziennym życiu rowerzysty jest nawet ważniejsze. Powody, dla których warto jeździć rowerem MTB w systemie tubeless, są oczywiste. Ciśnienie może być niższe, a mimo to odporność na potencjalne uszkodzenia wzrasta, dodatkowo oszczędzamy na wadze i poprawia się też przyczepność opon. Dzięki naszym wskazówkom i odpowiedniemu mleku uszczelniającemu niemal wszystkie opony dobrej jakości można przerobić na system bezdętkowy. Każdy, kto samodzielnie będzie potrafił dokonać wszystkich napraw, o których piszemy na kolejnych stronach, rzetelnie zapracuje na miejsce w gronie serwisantów rowerowych, ale królem mechaników może zostać jedynie ten, kto własnoręcznie zbudował komplet kół.

 

Centrowanie koła

 

Koła poddawane są ekstremalnie dużym obciążeniom. Chybione lądowania, jazda w uślizgu czy pokonywanie paskudnych rockgardenów dają się im mocno we znaki. Na szczęście z pomocą kilku zabiegów można im przywrócić centryczność.

 

Zrób to sam - naprawa kół

 

Konstrukcja koła jest kompleksowa. Na szczęście nie trzeba umieć go budować, żeby je wycentrować. Trzeba jednak wiedzieć, jak napięcie pojedynczych szprych wpływa na centryczność obręczy. Każda ze szprych pełni rolę łącznika między obręczą a piastą koła. W optymalnym przypadku napięcie szprych, zarówno tych po stronie napędowej, jak i po stronie hamulcowej koła, jest równomiernie wysokie. Im większe napięcie jednej ze szprych, tym bardziej ciągnie ona obręcz w swoim kierunku. A im jest ono słabsze, tym bardziej obręcz ściągana jest w przeciwną stronę. Zwiększając lub zmniejszając napięcie szprych, można usunąć bicie koła. Krok po kroku wyjaśniamy, jak to zrobić. Trzeba jednak pamiętać, że także fizyka ma swoje granice, a ekstremalnie pokrzywionych obręczy nie wyprostują już nawet profesjonalni mechanicy. Jeśli na skutek ciągłego centrowania napięcie szprych w kole będzie nierównomierne, podczas jazdy może dojść nawet do zerwania szprych.

 

NARZĘDZIA, KTÓRYCH BĘDZIEMY POTRZEBOWALI

 

DOPASOWANY KLUCZ DO NYPLI

 

Zrób to sam - naprawa kół

 

Aby przystąpić do pracy i móc regulować napięcie szprych, potrzebujemy specjalnego klucza do nypli. W przypadku tradycyjnych kół w 90% przypadków będzie to klucz o rozstawie 3,2 mm. Koła Shimano i Mavic często wymagają specyficznych kluczy. W kołach z ukrytymi wewnątrz nyplami szprych będziemy z kolei potrzebowali specjalnych kluczy nasadowych.

 

PROFESJONALNA CENTROWNICA

 

Zrób to sam - naprawa kół

 

Centrownice kół dostaniemy już od 160 zł. Najtańsze z reguły są jednak niestabilne. Ale modele od 400 zł, jak chociażby egzemplarz od Rose, oferują już nierzadko jakość porównywalną z profesjonalnymi. Są wytrzymałe, a dzięki możliwości różnorakich ustawień nadają się do centrowania wszystkich kół. Prawdziwy sprzęt dla profesjonalistów z czujnikami zegarowymi kosztuje znacznie więcej.

 

CENTROWNICA PROWIZORYCZNA

 

Zrób to sam - naprawa kół

 

A jeśli nie posiadamy żadnej centrownicy, możemy skorzystać z patentu z trytką. Opaskę zaciskamy na rurce widełek podsiodłowych czy na goleni amortyzatora i odcinamy odstającą część tuż przy samej obręczy. Kręcąc kołem, możemy kontrolować jego centryczność. Jest to jednak metoda awaryjna i nieszczególnie dokładna.

 

USTALENIE BICIA BOCZNEGO

 

Zrób to sam - naprawa kół

 

W celach fotograficznych zdjęliśmy oponę, czego zasadniczo robić nie trzeba. Zatem kompletne koło umieszczamy w uchwytach centrownicy, a czujniki ustawiamy blisko kołnierzy obręczy, tak, żeby ich jeszcze nie dotykały. Obracamy koło i zmniejszamy odległość czujników aż do momentu, w którym uszkodzone miejsce obręczy zacznie uderzać.

 

NAPINANIE SZPRYCH

 

Zrób to sam - naprawa kół

 

Obowiązuje zasada, według której, centrując koło, napinamy zawsze te szprychy, które leżą naprzeciwko miejsca, które ma bicie. Jeśli więc obręcz uderza w prawy czujnik centrownicy, jak ma to miejsce w naszym przypadku, trzeba napiąć szprychy, które biegną do lewej strony kołnierza piasty.

 

ZWRACAMY UWAGĘ NA KIERUNEK OBROTU

 

Zrób to sam - naprawa kół

 

Nasadzamy klucz do szprych na nypel. Patrząc na klucz z góry, kręcimy nyplem przeciwnie do ruchu wskazówek zegara, zwiększając napięcie szprychy. Ostrożnie, często wystarczy tylko jedna czwarta obrotu, aby wycentrować obręcz. Pracujemy stopniowo, krok po kroku. Ewentualnie trzeba będzie napiąć kilka szprych.

 

LUZOWANIE SZPRYCH

 

Zrób to sam - naprawa kół

 

Jeśli samo napinanie odpowiednich szprych okaże się niewystarczające do wycentrowania obręczy, trzeba będzie dodatkowo poluzować szprychy leżące naprzeciwko (po stronie bicia). Patrząc z góry na nasadzony na nypel klucz, obracamy go w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara. Także i w tym przypadku postępujemy z wyczuciem i stopniowo.

 

PRZYTRZYMYWANIE SZPRYCH PODCZAS CENTROWANIA

 

Zrób to sam - naprawa kół

 

Często szprycha i nypel będą skręcone tak mocno, że obrócenie nypla bez jednoczesnego skręcania szprychy będzie niemożliwe. W przypadku szprych płaskich zawsze potrzebne będzie specjalne narzędzie do zablokowania i przytrzymania szprychy. Czasami trzeba przytrzymać też szprychy okrągłe i najlepiej zrobić to małymi kleszczykami.

 

EKSTREMALNIE DUŻE BICIE TO KONIECZNOŚĆ WYMIANY OBRĘCZY

 

Zrób to sam - naprawa kół

 

Nie każde bicie można wycentrować. Jeśli w wyniku gleby obręcz jest mocno zdeformowana, a niektóre ze szprych kompletnie luźne, czy nawet pozrywane, w wielu przypadkach trzeba będzie wymienić ją na nową. Ogólna zasada mówi, że bicie boczne do jednego centymetra od środka daje się jeszcze wycentrować. Wszytko ponad będzie już trudne.

 

USTALENIE BICIA PROMIENIOWEGO

 

Zrób to sam - naprawa kół

 

Aby ustalić i wycentrować bicie promieniowe, trzeba zdjąć oponę z koła i umieścić je w centrownicy. W tym przypadku czujniki centrownicy zbliżamy do samych kołnierzy obręczy (od dołu), tak, żeby jeszcze ich nie dotykały. Kręcimy kołem i zmniejszamy odstęp czujników do momentu, w którym uszkodzone miejsce obręczy zacznie uderzać.

 

NAPINANIE I LUZOWANIE SZPRYCH

 

Zrób to sam - naprawa kół

 

W obszarze, w którym kołnierze obręczy zaczną dotykać czujników, należy stopniowo zwiększać napięcie wszystkich szprych. Jeśli to wciąż nie wystarczy, dodatkowo delikatnie luzować szprychy leżące po przeciwnej stronie koła. Centrowanie bicia promieniowego jest skomplikowane. Lepiej gdyby początkujący adepci tej sztuki udali się więc do profesjonalnego warsztatu rowerowego.

 

WYMIANA ZERWANEJ SZPRYCHY

 

Gałęzie zalegające na szlaku mogą nagle i brutalnie zakończyć żywot szprych. Zerwana szprycha nie oznacza jednak, że koło naszego roweru zostało już nieodwracalnie uszkodzone. Nową szprychę można założyć szybko, przywracając kołu sprawność.

 

ZERWANA SZPRYCHA

 

Zrób to sam - naprawa kół

 

Jeśli na ścieżce zerwie nam się jedna ze szprych, najlepiej zapleść ją kilkukrotnie o szprychę z nią sąsiadującą. Dzięki temu podczas dalszej jazdy nie porysuje nam ona ramy czy amortyzatora. Nowoczesne koła są tak solidne, że nawet z zerwaną szprychą można bezproblemowo dojechać do domu, oczywiście pod warunkiem, że koło nie ociera o tylny trójkąt ramy.

 

WERYFIKACJA DŁUGOŚCI SZPRYCHY

 

Zrób to sam - naprawa kół

 

Aby zaopatrzyć się w nową szprychę, musimy znać długość starej. Mierzymy długość sąsiadującej, wciąż sprawnej szprychy. Najlepiej przyłożyć metrówkę do czoła nypla, a do uzyskanej w ten sposób długości dodać 12 milimetrów (długość samego nypla). Niektóre koła mają nyple 14 mm.

 

DEMONTAŻ ZERWANEJ SZPRYCHY

 

Zrób to sam - naprawa kół

 

W celu usunięcia starej szprychy konieczne może się okazać odkręcenie kasety czy tarczy hamulcowej. Pozostałości po szprysze wyjmujemy z kołnierza piasty. Części szprychy z nyplem, która wciąż znajduje się w obręczy, najłatwiej jest się pozbyć, zdejmując uprzednio oponę oraz taśmę i przeciągając całość przez otwór w obręczy.

 

ZAPLATANIE NOWEJ SZPRYCHY

 

Zrób to sam - naprawa kół

 

Zapasową szprychę umieszczamy w zwolnionym otworze kołnierza piasty i prowadzimy do otworu nypla w obręczy. Na ostatnim krzyżu przed obręczą szprychy muszą się wzajemnie dotykać. Aby uniknąć pomyłek przy przewlekaniu i zaplataniu szprychy w całym gąszczu pozostałych, zawsze można kierować się nieuszkodzonym zaplotem.

 

OSADZANIE NYPLA

 

Zrób to sam - naprawa kół

 

Dla każdej nowej szprychy zalecamy użycie nowego nypla. Zwłaszcza koła bez oczkowanych otworów szprychowych często wymagają jeszcze specjalnie wygiętej podkładki. Nowy nypel wraz podkładką łatwiej wprowadzimy w otwór obręczy, jeśli z jego drugiej strony wkręcimy starą szprychę.

 

SKRĘCANIE SZPRYCHY I NYPLA

 

Zrób to sam - naprawa kół

 

W celu skręcenia nowego nypla z nową szprychą wciskamy szprychę w nypel, używając odrobinę siły, i dokręcamy go ręcznie do momentu, w którym gwint złapie. Gdy szprycha i nypel są już lekko skręcone, przytrzymujemy nypel i wykręcamy z drugiej strony starą szprychę. Następnie kluczem do szprych napinamy nową szprychę.

 

CENTROWANIE KOŁA

 

Zrób to sam - naprawa kół

 

W momencie gdy nowa szprycha jest już lekko napięta, możemy zaczynać centrowanie. Na ogół samo zwiększenie napięcia nowej szprychy nie wystarczy. Dlatego należy też poluzować obie sąsiadujące szprychy. Dokładne informacje o tym, jak poprawnie centrować koła, znajdują się na poprzednich stronach. Mimo nowej szprychy nie zawsze uda się wycentrować minimalne bicie promieniowe.

 

WYMIANA TAŚMY

 

Zrób to sam - naprawa kół

 

Na koniec trzeba założyć na obręcz nową taśmę. W przypadku montażu bezdętkowego konieczna będzie specjalna szczelna taśma tubeless o dopasowanej do obręczy szerokości. Gdy koło nie ma już bicia, a my założyliśmy nową taśmę, nie pozostaje już nic innego, jak tylko montaż opony tudzież przykręcenie kasety i tarczy hamulcowej, jeśli były zdejmowane.

 

PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ:

 

Tuning kół: Żegnaj dętko

Piąty element: Test fulli dla kobiet

Komentarze do artykułu